(https://www.upload.ee/image/11212019/741766.jpg)
ÖNSÖZ
Öncelikle rehberi hazırlama sebebim ASGH bünyesinde rol yapan arkadaşlar ve doktor rolleri yapmak isteyen arkadaşlara yardımcı olmaktır. Rehberi gün geçtikçe genişleteceğim ve daha detaylı bir hale getireceğim. Gerek Türk gerek yabancı kaynaklardan bilgiler toplayıp bazı yerlerde kendim de yorum katıp rehberde paylaştım. Olumlu ve olumsuz eleştirilere açığım. Eksik gördüğünüz bir kısım veya bölüm varsa rehberin altına yazabilirsiniz. O konu hakkında gerekli bilgileri toparlayıp rehbere ekleyebilirim. ASGH rollerine destek amaçlı birkaç rehber daha ayarlamaya çalışacağım. Sadece doktorluk rehberi paylaşıp buradan kaybolma gibi bir niyetim yok. Şimdiden yorumlarınız için teşekkürler.
1.1 Doktor Nedir?
Doktor kelimesi Bin yıl önce, ilk üniversitelerin ortaya çıkmasıyla birlikte, akademik bir unvan olarak kullanılmıştır. Kelime aslı itibarıyla Latince kökenlidir ve aynı şekilde okunan docēre kelimesinden gelmektedir ve anlamı öğretmektir. Günümüzde, doktora sahibi olan kişilere verilmekle birlikte, genellikle Tıp Doktoru anlamında kullanılır ve kişilerin adlarından önce gelen Dr. kısaltmasıyla belirtilir.
Tıp Doktoru, doktor adı verilen meslek erbabı kişiler tarafından yerine getirilen ve toplumda kutsal sayılan bir meslektir. Doktorlar insanların sağlıklarını korumak için çalışma yaparak önlem alan kişilerdir. Aynı zamanda hastaları muayene edip teşhis koyan ve tedavi eden kişilerdir. Gerekli durumlarda tıbbi ve cerrahi müdahalelerde bulunarak hastaların hayatı riskini ortadan kaldırıp eski hallerine getirme gayreti olan kişilerdir.
1.2 Doktorun Sorumlulukları Nelerdir?
Yukarıda belirttiğim gibi "Doktorlar insanların sağlıklarını korumak için çalışma yaparak önlem alan kişilerdir." - Aynı zamanda hastaları muayene edip teşhis koyan ve tedavi eden kişilerdir. - Doktor görevini icra eden kişilerin sahip olduğu sorumlulukları aşağıda maddeler halinde sıraladım.
● Hastane ve kliniklerde hastaları muayene etmek.
● Hastaların tıbbi koşulları hakkında bilgi edinmek için tahlil talep etmek.
● Hastaların sağlık durumlarını araştırmak, teşhis etmek ve tedavi etmek.
● Hasta ilaçlarını reçetelendirmek ve tedavi süresini belirlemek.
● Hastalara önerilen bir tedavi veya ameliyatla ilgili avantajları, dezavantajları, riskleri ve alternatifleri anlatmak.
● Tedaviden sonra, hastanın sağlık durumunun gerektirdiği tıbbi takibi sağlamak veya başka bir profesyonelin takip ettiğinden emin olmak.
● Gerektiği takdirde kalp masajı (CPR) veya diğer acil önlemleri uygulamak.
● Hastaları hijyen, diyet ve hastalık önleme konusunda bilgilendirmek.
● Kanunların izin verdiği durumlar haricinde hasta-doktor gizliliğini bozmamak.
● Kaliteli tedavi sağlamak için hastanedeki diğer tıbbi ve tıbbi olmayan personel ile irtibat kurmak.
1.3 Doktorun Çalışma Alanları Nelerdir?
Pratisyen doktorlar kliniklerde, çocuk sağlığı merkezlerinde, verem savaş dispanserlerinde, devlet hastanesinde, çeşitli kurumların sağlık birimlerinde, devlet hastanelerinin acil servislerinde, özel hastane ve polikliniklerde doktor ve yönetici olarak çalışabildikleri gibi kendi muayenehanelerini de açabilir. Veya Tıp Uzmanlık Sınavına girerek uzmanlık hakkı kazanırlar. Belirli bir alanda umzanlaşıp o alana yoğunlaşabilirler. Sadece bununla kalmayıp üniversitelerde akademisyen veya araştırmacı olarak çalışabilirler.
1.4 Doktorun Nitelikleri Nelerdir?
● Sorgulayıcı bir zihne sahip olmak.
● Rasyonel bir yaklaşım sergilemek.
● Duygusal yönden dirençli olmak.
● Stres yönetebilme becerisi sergilemek.
● Yüksek konsantrasyon sahibi olmak.
● Farklı hasta profillerine karşı sabırlı ve empatik bir tutum sergilemek.
● Hasta öykülerini dinleyip gerekli tedaviyi açıklayabilecek iyi bir iletişim kabiliyetine sahip olmak.
● Yoğun iş temposuna uyum sağlayabilecek fiziki ve zihinsel yeterlilik göstermek.
● Ekip yönetimini sağlayabilmek.
1.5 Doktor Kademe Sıralaması Nelerdir?
Doktorların kademe sıralamasını 5 ana grupta pay edebiliriz diye düşünüyorum. Öğrenciler, Stajyerler, Doktorlar, Cerrahlar, Hocalar.
Tıp Öğrencileri: Tıp fakültesinde olan bireylere tıp öğrencisi denir. Tıp fakültesinden mezun olana kadar doktor veya hekim olarak adlandırılmazlar. Mezun olduklarında, eğitimleri tamamlanmamış olsalar da doktor olarak adlandırılırlar. Tıp fakültesinden mezun olana kadar deneyimli doktorlardan mesleği öğrenmeye devam ederler.
Stajyerler(Interns): Tıp öğrencileri, Tıp fakültesinin son sınıfını okurken - bu yıla stajyer yılı denir - Stajyer(Intern) olarak adlandırılır. Stajyer(Intern), gözetimsiz tıp uygulama hakkına sahip değildir. Doktorların yanında yer alarak işi uygulamalı olarak öğrenirler. Kayıtlı oldukları eğitim programının sınırları içinde uygulama/pratik yapmak zorundadır.
Doktorlar / Uzman Doktorlar:Stajyerlik yılı tamamlandığında ve üçüncü seviye sınavı geçtiğinde hekim, pratisyen hekim olarak çalışabilir. Yani Tıp fakültesi mezunu olan bir kişiye Pratisyen Hekim ünvanı verilir. Bağımsız olarak çalışma hakkını elde etmekle beraber hekimlerin birçoğu uzmanlık eğitim almak için üniversitede kalmayı hedeflemektedir.
Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra Uzmanlık sınavında başarı elde etmiş kişiler uzman doktor olur. Uzmanlık eğitimi, uzmanlık durumuna bağlı olarak iki yıllık bir eğitimden yedi yıllık bir eğitime kadar değişebilir. Örneğin, bir aile hekimliği eğitimi iki yıl sürerken bir cerrahlık eğitimi beş ile yedi yıl arasında veya daha fazla sürebilir.
Operatör Doktor(Cerrah):Cerrahi tıp bilimleri uzmanına denir. Tıp fakültesi mezunu olup, Uzmanlık sınavında başarılı olması kaydıyla, ilgili bölüme göre eğitimini tamamladıktan (uzmanlığın üzerine) sonra cerrah olunur. "Op. Dr." kısaltması ile anılır.
Hocalar:Hocalar, tıp veya cerrahi alanlarında uzman olarak kabul edilir. Bu doktorlar tipik olarak doktorlara eğitim veren bir tesiste -hastane, üniversite - çalışmakta ve bu eğitimde aktif rol sergilemektedir. Hocalar genellikle uzmanlık dalında olanlara ve uzmanlığa doğru adım atanlara eğitim verebilecek kendi uygulamalarına sahiptir. Hocalar aynı zamanda tıp öğrencilerinin uygulama ve eğitimini de denetleyebilirler. Örneğin bir cerrahi müdahaleden söz edelim. Ameliyata katılacak olan uzman doktorları, stajyerleri veya uzmanlığa adım atacak doktorları denetleyebilir, ameliyatın nasıl yapılacağı konusunda onları eğitebilir. Ayrıca ders tarzı eğitim verebilir.
1.6 Doktor Branşları ve Uzmanlık Alanları Nelerdir?
Tıp bölümünde birçok uzmanlık bölümü bulunmaktadır. Aşağıdaki listeye baktığınızda, Tıp bölümünün aslında devasa bir bölüm olduğunu fark edeceksiniz. Aşağıdaki listede, tüm uzmanlık dalları yer almaktadır.
1. İç Hastalıkları
2. Kardiyoloji
3. Göğüs Hastalıkları
4. Enfeksiyon Hastalıkları
5. Nöroloji
6. Psikiyatri
7. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
8. Çocuk Psikiyatrisi
9. Dermatoloji
10. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon
11. Genel Cerrahi
12. Çocuk Cerrahisi
13. Göğüs Cerrahisi
14. Kalp ve Damar Cerrahisi
15. Beyin ve Sinir Cerrahisi
16. Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi
17. Ortopedi ve Travmatoloji
18. Üroloji
19. Kulak-Burun-Boğaz Hastalıkları
20. Göz Hastalıkları
21. Kadın Hastalıkları ve Doğum
22. Anesteziyoloji ve Reanimasyon
23. Radyasyon Onkolojisi
24. Radyoloji
25. Nükleer Tıp
26. Tıbbi Patoloji
27. Tıbbi Genetik
28. Tıbbi Biyokimya
29. Tıbbi Mikrobiyoloji
30. Tıbbi Farmakoloji
31. Spor Hekimliği
32. Askeri Sahra Hekimliği
33. Hava ve Uzay Hekimliği
34. Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp
35. Acil Tıp
36. Adli Tıp
37. Halk Sağlığı
38. Fizyoloji
39. Aile Hekimliği
40. Anatomi
41. Embriyoloji ve Histoloji
42. Tıbbi Ekoloji ve Hidroklimatoloji
Yukarıda gördüğünüz üzere tam 42 adet uzmanlık bölümü bulunmaktadır. Doktor branşları bunlardır. Bunların yanında birçok bölüme ait yandallar da bulunmaktadır.
1.7 Sağlık Çalışanı Hakları Nedir?
Hekimin Mesleği Uygularken Ahlak İlkelere Bağlı Olma Hakkı:
Hekim mesleğini uygularken Ahlaki ikilemlerde kalabilir, yasal, politik, toplumsal, estetik ve ekonomik değerlerle çatışabilir, hekimin özgür ve bağımsız karar verme hakkı olmalıdır.
Yeterli Zaman Ayırma Hakkı:
Hekimden hastasına gerekli özeni göstermesi, bilgi ve belgeleri iyi bir şeklide kaydetmesi, hastaya hastalığı ile ilgili bilgileri vermesi beklenmektedir. Bunların hepsi zaman alan eylemlerdir. Bu nedenle de bir hekim bir poliklinikte günde 20 hastadan fazlasına bakmama hakkına sahiptir.
Hastayı Reddetme Hakkı:
Hasta – hekimin ilişkisinin temelinde yer alan öğe güvendir. Bu durum hekimlik onurunun korunmasının olmazsa olmaz koşuludur. Kısaca Doktor ya da Diş Hekimi acil yardım, resmi ya da insani görevin yerine getirilmesi hariç olmak üzere, mesleki ve kişisel nedenlerle hastaya bakmayabilir. (Tıbbi Deontoloji Tüzüğü)
İyileşme Garantisi Vermeme Hakkı:
Hekim bilimsel gereklere uygun olarak tanı koyar ve gereken tedaviyi uygular. Bu çalışmaların şifa ile sonuçlanmamasından dolayı, deontoloji bakımından tenkit edilemez. (Tıbbi Deontoloji Tüzüğü 13. madde)
Tedavi Yöntemini Seçme Hakkı:
Bir hastalığın tedavisinde aynı anda birden fazla tedavi yöntemi uygulanabilmekte ise, Hekim bunlardan dilediğini seçmeye özgürdür. Fakat uzun zamandan beri bilinen ve genel olarak kabul edilmiş yöntemlere öncelik vermelidir.
Danışma Hakkı:
Hekimin gereksinim duyduğu anda konsültasyon hakkı olmalıdır.
Çağdaş, Bilimsel Tıp Olanaklarını Uygulama Hakkı:
Bu durumda resmi bir hastaya bakıyorsa hekim hastasını ileri bir merkeze sevk edebilir.
Baskı Altında Olmadan Mesleğini Uygulama Hakkı:
Mesleki uygulamada hekimin gereksinim duyduğu klinik özgürlüğün sağlanmasına engel olabilecek her türlü baskı girişimi mesleğin doğasıyla çelişir. Özellikle adli hekimlik alanında sorun çıkartabilen bu durumda hekim; adalet bakanlığına, başvurabilir.
Kendi Değerlerine Ters Düşen Durumlardan Kaçınma Hakkı:
Hastanın değerlerine saygı duyulan bir ilişkide hekim kendi değerlerini savunabilir. Bir hekim kendi değerlerine ters düşen uygulamalara zorlanmamalıdır.
Sağlığını Koruma Hakkı:
Hekim, mesleğini uygularken sağlık risklerini en aza indirecek çalışma koşullarını talep etme hakkına sahip olmalıdır.
Yeterli Bir Gelir Düzeyi Talep Etme Hakkı:
Hekimlik mesleğindeki gelişmelerin izlenmesi, belirli bir bedeli gerektirir. Hukuken hekimin kendini ülke tıbbının gelişmesi düzeyinde yeterli yetiştirmesi gerekir. Bu hekimlerin; kitap alımı, dergi aboneliği ve kongre katılımı için bütçelerinden belirli bir pay ayırmalarını gerektirir. Yaptıkları ağır mesleki bilgi ve yoğun emek gerektiren ayrıca riskli hizmetin karşılığı, ödenmelidir.
Tanıklıktan Çekilme Hakkı:
Hekim meslek sırrının söz konu olduğu durumlarda tanıklıktan çekilebilir.
KISIM-2: Bazı laboratuvar Tahlilleri
2.1 Biyokimya Tahlili Nedir?
Biyokimya testi nedir? Neden Yapılır?
Biyokimya testleri hastalıkların teşhis edilip belirlenmesi , önlenmesi ve tedavi edilmesi açısından büyük öneme sahiptir.Günümüzde insanların hayat kalitesini düşüren bir çok sağlık sorunları biyokimya laboratuvarında yapılan testler ile ortaya çıkarılır.Kısa adı "canlı bilimi" olan biyokimya, insan, bitki, hayvan kısaca tüm canlı organizmaların yapılarını, canlıları oluşturan kimyasal maddelerin tamamını inceleyen bir bilim dalıdır.Biyokimya tahlilleri esasında kan, idrar, tümör belirteçleri, gebelik testleri gibi yapılan bir çok tahlillerin bütünüdür.Ancak, en sık yapılanı genellikle kan tahlilleridir.
Biyokimya testi nasıl yapılır?
Eğer kan tahlili yapılacaksa hematoloji(kan bilimi) laboratuvarında cam tüp içerisine test yapılacak kişiden kan numunesi alınır.İdrar tahlili yapılacaksa idrar numunesi alınır.Alınan numuneler biyokimya laboratuvarına gönderilir.
2.2 Patoloji Tahlili Nedir?
Patoloji testi nedir? Neden Yapılır?
Hastalığa yol açabilecek hücreler, dokular, iç ve dış organlarda bulunan normal olmayan değişiklik ve bozuklukların araştırılmasında kullanılan tahlillerin genel adıdır. Patoloji tahlili; kitle, kanser ve tümör tanısı için yapılmakta olan tahliller olup aynı zamanda enfeksiyon ve bazı iyi huylu hastalıkların tanısında da kullanılmaktadırlar.
Patoloji testi nasıl yapılır?
Özellikle cerrahi girişimler ve muayeneler sonrası doktorlar hastalık yönünden şüphelendikleri hastalardan ilgili doku veya organdan örnek alır.Bu örnekler yayma, sıvı, kitle, dondurulmuş (frozen) örnekler olabilir.Örnekler lpatoloji laboratuvarına formaldehit içeren sıvılar içinde, lama yayılarak , enjektör içine çekilerek veya direkt olarak gönderilebilir. Patoloji teknikerleri örnekleri incelemeye hazırlar.Hazırlanan örnekleri de patoloji uzmanları inceler.
2.3 Radyoloji Tahlili Nedir?
Radyoloji testi nedir? Neden Yapılır?
Bir görüntüleme testi, doktorların vücudunuzda olup bitenleri görmesine izin vermek için kullanılan bir yöntemdir. Bu testler vücudunuza enerji formları (x-ışınları, ses dalgaları, radyoaktif parçacıklar veya manyetik alanlar gibi) gönderir. Farklı dokular gönderilen bu enerji türlerine farklı tepkiler verir; böylelikle dokuların sınırlarını seçebildiğimiz anatomik görüntüler oluşur veya bir dokunun içindeki anormal bir oluşum (örneğin tümör) fark edilebilir hale gelir.
Radyoloji testi nasıl yapılır?
Farklı görüntüleme testleri farklı organları iyi gösterir. Doktorlar hangi organda tümörden şüpheleniyorsa ona uygun radyolojik yöntemi tercih eder.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): X-ışınları kullanılır. Akciğerler ve karın içi organları iyi gösterir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Elektromanyetik alan ve radyofrekans dalgaları kullanılır. Beyin, karaciğer, meme, kemikler, baş-boyun ve alt karın bölgesi tümörlerinde tercih edilir.
• Mamografi: X-ışınları kullanılır. Meme kanseri taraması.
• Nükleer tıp taramaları (örneğin PET-BT, PET-MRG(MR)): Radyoaktif partiküller kullanılır ve oluşan nükleer tarama görüntüsü bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüsü ile birleştirilebilir. Vücudun heryerindeki organ tümörlerinin görüntülenmesinde kullanılır (PET-BT beyin ve karaciğerde zayıf).
• Ultrason (USG): Ses dalgaları kullanılır. Meme, karaciğer, karın içi organlar, baş-boyun bölgesi yüzeyel tümörlerde. Ayrıca biyopsiler sıklıkla USG eşliğinde yapılır.
2.4 Mikrobiyoloji Tahlili Nedir?
Mikrobiyoloji testi nedir? Neden Yapılır?
İnsanlarda ve diğer canlılarda hastalıklara neden olan gözle görülemeyecek kadar küçük mikroplar, migroorganizmalar, bakteriler, mantarlar virüsler hepsi Mikrobiyoloji bilim dalının konusudur. Mikrobiyoloji, laboratuvarlarda bu mikropları inceleyerek insanlarda ve diğer canlılardaki hastalığın ne olduğunu saptayabilir ve elde ettiği bulgular doğrultusunda tedavi yöntemi geliştirilir.
Mikrobiyoloji testi nasıl yapılır?
Mikrobiyoloji, laboratuvarlarda bu mikropları inceleyerek insanlarda ve diğer canlılardaki hastalığın ne olduğunu saptayabilir ve elde ettiği bulgular doğrultusunda tedavi yöntemi geliştirilir.
2.5 Hemogram Tahlili Nedir?
Hemogram testi nedir? Neden Yapılır?
Genel sağlık durumunuzu belirlemek için; anemi, enfeksiyon, inflamasyon, kanama bozukluğu veya kanser gibi kan hücrelerini etkileyen çeşitli hastalık ve durumları taramak, teşhis etmek veya izlemek için yapılan testtir.
Hemogram testi nasıl yapılır?
Kolunuzdaki bir damardan, parmak ucundan veya topuktan (yeni doğan) kan örneği alınarak yapılır. Hemogram testi için özel bir hazırlık gerekmez.